Dźwięk z Taos i inne niesłyszalne hałasy: co to jest

Czym są niesłyszalne hałasy i dlaczego nauka wciąż ich nie rozumie

Wyobraź sobie, że stoisz w pustym pokoju i nagle czujesz dziwny niepokój. Nie słyszysz niczego. Tylko że coś jednak jest. Niski dźwięk, który nie dociera do twojej świadomości, ale ciało już na niego reaguje. To właśnie niesłyszalne hałasy: fale akustyczne poniżej progu percepcji słuchowej człowieka albo dźwięki tak ciche, że giną w tle codziennego zgiełku.

Termin brzmi jak oksymoron. Hałas, którego nie słychać? A jednak istnieje. Infradźwięki zaczynają się poniżej 20 Hz, ultradźwięki powyżej 20 kHz. Ludzkie ucho ich nie rejestruje, ale tkanki, narządy i układ nerwowy mogą odbierać drgania w zupełnie inny sposób. I tu zaczyna się problem.

Nauka mierzy ciśnienie akustyczne, częstotliwość, czas trwania. Potrafi też zbadać reakcje fizjologiczne. Tylko że samo odczucie pozostaje trudne do uchwycenia. Bo jak zmierzyć coś, czego człowiek nie słyszy, a mimo to odczuwa?

• Infradźwięki mogą wywoływać niepokój, zmęczenie lub ucisk w klatce piersiowej u części osób.
• Ultradźwięki bywają odbierane przez zwierzęta, choć ludzie ich nie rejestrują.
• Nie istnieje jeden uniwersalny próg, od którego dźwięk staje się "niesłyszalny", bo zależy on od wieku i kondycji słuchu.
• Objawy zgłaszane przy ekspozycji na takie fale są niespecyficzne, więc łatwo je przypisać czemuś innemu.
• Badania nad tym zjawiskiem wciąż nie dają jednoznacznych odpowiedzi.

Diabeł tkwi w szczegółach. Bo skoro nie ma jasnego progu i nie ma typowych objawów, trudno oddzielić realny efekt fizyczny od sugestii. Moim zdaniem ostrożne podejście działa lepiej niż sensacyjne wyjaśnienia, ponieważ zjawisko ma solidne podstawy fizyczne, ale jego wpływ na człowieka wciąż pozostaje słabo udokumentowany. A to zupełnie inna historia niż "tajemnicze dźwięki, które doprowadzają ludzi do szaleństwa".

Dźwięk z Taos: historia, świadkowie i pierwsze hipotezy

Wszystko zaczyna się w małym miasteczku Taos w amerykańskim stanie Nowy Meksyk. Mieszkańcy od lat skarżyli się na coś dziwnego: cichy, niski pomruk, który słychać było głównie nocą. Nie każdy go słyszał. To jeden z tych szczegółów, które od razu każą zadać pytanie o wiarygodność relacji.

Ci, którzy twierdzili, że go słyszą, opisywali go podobnie. Niski, pulsujący dźwięk, jakby gdzieś w oddali pracował silnik diesla. Inni mówili o buczeniu, które wwierca się w głowę i utrudnia zasypianie. Kilka osób zgłaszało bóle głowy i rozdrażnienie, choć trudno powiedzieć, czy to efekt samego dźwięku, czy raczej napięcia związanego z jego szukaniem.

Pierwsze hipotezy pojawiły się szybko i były bardzo różne. Sprawdzano między innymi:

• Odgłosy generowane przez infrastrukturę przemysłową lub wojskową w okolicy.
• Naturalne zjawiska akustyczne, jak odległe grzmoty czy szum wiatru w specyficznym ukształtowaniu terenu.
• Efekty uboczne pracy urządzeń elektrycznych i linii przesyłowych.
• Zjawiska sejsmiczne, które mogłyby wywoływać wibracje odczuwalne jako dźwięk.
• Indywidualne predyspozycje słuchowe części mieszkańców.

Żadna z tych teorii nie wyjaśniła jednak sprawy w sposób przekonujący. Badania prowadzone na miejscu nie wskazały jednego, jednoznacznego źródła. Dźwięk z Taos stał się klasycznym przykładem zjawiska, które istnieje w relacjach ludzi, ale wymyka się pomiarom.

Moim zdaniem historia z Taos mówi mniej o samym dźwięku, a więcej o tym, jak działa ludzka percepcja. Łatwiej uwierzyć w jedno tajemnicze źródło niż w splot wielu drobnych czynników, bo pojedyncza zagadka jest po prostu bardziej pociągająca. A co jeśli prawda jest nudniejsza, niż wszyscy by chcieli?

Infradźwięki i ultradźwięki: fizyka dźwięków poza granicami słuchu

Człowiek słyszy mniej więcej od 20 Hz do 20 kHz. Wszystko poniżej to infradźwięki, wszystko powyżej to ultradźwięki. I tu zaczyna się problem, bo te dwa światy zachowują się zupełnie inaczej niż zwykły dźwięk.

Infradźwięki mają długą falę, potrafią przejść przez ściany i rozchodzić się na wiele kilometrów. Wytwarzają je wulkany, trzęsienia ziemi, silniki, a nawet wiatr uderzający o wysokie budynki. Są niesłyszalne, ale ciało i tak je odbiera: przez rezonans narządów wewnętrznych, błędnik, klatkę piersiową. Ultradźwięki to druga strona skali. Nietoperze i delfiny nawigują nimi w ciemności, a medycyna używa ich do obrazowania wnętrza ciała.

Moim zdaniem infradźwięki są ciekawsze niż ultradźwięki, ponieważ ich wpływ na organizm jest znacznie trudniejszy do zbadania. Ultradźwięki działają punktowo i medycyna dawno opanowała ich bezpieczne stosowanie. Infradźwięki rozchodzą się szeroko, nakładają na siebie, a ich oddziaływanie na człowieka bywa niejednoznaczne. Diabeł tkwi w szczegółach.

Wyobraź sobie sytuację, w której wracasz do mieszkania przy ruchliwej ulicy i czujesz niepokój, choć nic nie słychać. Możliwe, że odbierasz właśnie infradźwięki z silników albo instalacji wentylacyjnej. Nie każdy hałas da się usłyszeć. Nie każdy da się też zmierzyć zwykłym mikrofonem.

Hum: globalny szum, który słyszy tylko część ludzi

Wyobraź sobie, że wchodzisz do całkowicie wyciszonego pokoju. Nagle słyszysz niski, jednostajny pomruk. Dźwięk jest tak głęboki, że czujesz go bardziej w klatce piersiowej niż w uszach. Inni ludzie obok nic nie słyszą. To nie czarna magia, choć brzmi absurdalnie.

Zjawisko nazwano humem, od angielskiego słowa oznaczającego pomruk. Zgłoszenia pochodzą z Taos w Nowym Meksyku, Bristolu, Windsor w Kanadzie i dziesiątek innych miejsc. Ludzie opisują go niemal identycznie: niski, przypominający pracę silnika diesla, nasilający się w nocy i wewnątrz budynków. Coś jest nie tak z tym podobieństwem opisów z różnych kontynentów.

Nauka nie ma jednej odpowiedzi. Sprawdzano infrastrukturę przemysłową, sieci gazowe, turbiny wiatrowe, a nawet fale radiowe. Część przypadków udało się wyjaśnić lokalnymi źródłami. Reszta została otwarta.

• Infradźwięki poniżej progu słyszalności mogą wywoływać wrażenie dźwięku, nawet gdy ucho go nie rejestruje jako ton.
• Szum otoakustyczny to cichy sygnał generowany przez samo ucho wewnętrzne, który część osób odbiera świadomie.
• Wrażliwość indywidualna sprawia, że ten sam bodziec u jednej osoby wywołuje reakcję, a u drugiej nie.
• Czynniki środowiskowe jak odległe zakłady przemysłowe czy instalacje wentylacyjne bywają niedoszacowane.
• Efekt nasilenia w nocy wynika z mniejszego hałasu tła, który w dzień maskuje subtelne dźwięki.

Moim zdaniem warto odróżnić hum od tinnitusa, ponieważ mechanizmy są inne. Tinnitus to często wewnętrzny sygnał układu nerwowego, a hum zwykle ma źródło zewnętrzne lub środowiskowe. Mylenie tych dwóch rzeczy utrudnia szukanie przyczyny. A co jeśli w części przypadków oba zjawiska nakładają się na siebie?

Najsłynniejsze przypadki i próby wyjaśnienia

Taos Hum to najbardziej znany przykład, ale nie jedyny. Podobne zjawiska zgłaszano w wielu miejscach na świecie i za każdym razem naukowcy stawali przed tym samym murem: pomiar nie potwierdzał tego, co słyszał człowiek.

W Taos w Nowym Meksyku problem stał się tak powszechny, że mieszkańcy domagali się oficjalnego śledztwa. Powołano zespół badawczy, który miał ustalić źródło dźwięku. Wyniki? Część osób słyszała coś, czego aparatura nie rejestrowała. To zmienia wszystko w kwestii tego, jak podchodzimy do takich doniesień.

Próby wyjaśnienia szły w kilku kierunkach. Sprawdzano infrastrukturę przemysłową, instalacje wodne, a nawet aktywność sejsmiczną. W niektórych przypadkach udało się namierzyć konkretne źródło, na przykład wentylatory czy pompy. W innych badacze rozkładali ręce.

Moim zdaniem teoria infradźwięków wyjaśnia więcej niż hipoteza masowej sugestii, ponieważ fale poniżej progu słyszalności faktycznie mogą oddziaływać na organizm, a jednocześnie nie pojawiają się w standardowych pomiarach. Sugestia tłumaczy tylko część przypadków, zwykle te najsłabiej udokumentowane.

Wyobraź sobie sytuację, w której mieszkasz przy zakładzie produkcyjnym. Nocą słyszysz pomruk, ale gdy ekipa pomiarowa przyjeżdża w dzień, wszystko jest cicho. Sprzęt nie wykrywa niczego. Ludzie zaczynają myśleć, że wymyślasz. A ty dalej to słyszysz.

I tu zaczyna się problem. Bo skoro pomiar nie potwierdza, czy dźwięk istnieje?

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy dźwięk z Taos słyszą wszyscy? Nie. I to jest właśnie sedno zagadki. Hum to niskie, pulsujące buczenie, które część mieszkańców opisuje jako dokuczliwe, a inni w tym samym miejscu nie rejestrują kompletnie nic. Podobne relacje napływają z wielu regionów świata, od Europy po Amerykę Północną.

Nie każdy „niesłyszalny hałas" jest tym samym zjawiskiem. Część przypadków da się wyjaśnić pracą urządzeń, instalacji czy ruchem drogowym. Inne do dziś nie mają przekonującej odpowiedzi szerzej opisaliśmy to w artykule "Niewyjaśnione zjawiska fizyczne, które nauka próbuje pojąć".

Czy to nie jest po prostu choroba uszu?

Czasem tak. Tinnitus i nadwrażliwość słuchowa to realne diagnozy. Tylko że przy Taos problem w tym, iż objawy zgłaszają też osoby z prawidłowym słuchem, a pomiary w terenie nie zawsze pokazują źródło dźwięku. A co jeśli część „niesłyszalnych" hałasów działa poza pasmem, które świadomie odbieramy?

Dlaczego jedni słyszą, a inni nie?

Wiek, stan słuchu i indywidualna czułość na niskie częstotliwości robią różnicę. Nie ma jednej reguły. Moim zdaniem sceptyczne, ale otwarte podejście działa lepiej niż skrajności, bo samo odrzucanie relacji ludzi i bezkrytyczna wiara w spisek jednakowo oddalają nas od odpowiedzi. Diabeł tkwi w szczegółach, a tych wciąż brakuje.